دیسک کمر | همه چیز درباره دیسک کمر و انواع دیسک کمر

آیا میدانستید بیش از ۹۰ درصد ایرانیها در طول زندگی خود دستکم یکبار دچار کمردرد میشوند؟ یکی از شایعترین دلایل این مشکل، دیسک کمر یا همان فتق و بیرونزدگی دیسک است. دیسک کمر نهتنها باعث ایجاد درد و ناراحتی در ناحیه کمر میشود، بلکه میتواند زندگی روزمره را مختل کند و حتی حرکت سادهای مثل راه رفتن یا نشستن را دشوار سازد.
فتق دیسک معمولاً بهدلیل سبک زندگی نادرست (نشستن طولانیمدت، فعالیتهای سنگین، اضافه وزن و …) رخ میدهد و میتواند با علائمی مثل درد تیرکشنده در پاها (سیاتیک)، بیحسی و گزگز اندامها یا ضعف عضلات همراه باشد. شناخت بهموقع این بیماری و آشنایی با راههای درمان آن، کلید پیشگیری از آسیبهای جدیتر است.
در این مقاله از اول کلینیک بهطور جامع بررسی میکنیم:
-
دیسک کمر چیست و چه نقشی در بدن دارد؟
-
چه عواملی باعث آسیبدیدن دیسک میشوند؟
-
علائم هشداردهنده دیسک کمر کدامند؟
-
روشهای تشخیص و بهترین درمانها (خانگی، دارویی، فیزیوتراپی و جراحی) چیست؟
دیسک کمر چیست؟ (آشنایی با ساختار دیسکها)
ستون فقرات انسان از مهرهها تشکیل شده که در میان آنها دیسکهای بینمهرهای قرار دارند. این دیسکها همانند ضربهگیر عمل میکنند و باعث انعطافپذیری ستون فقرات و کاهش فشار هنگام حرکت، راه رفتن یا بلند کردن اجسام میشوند.
هر دیسک شامل دو بخش اصلی است:
-
هسته ژلهای (Nucleus Pulposus): بخش نرم و ارتجاعی در مرکز دیسک که وظیفه اصلی آن جذب فشار و شوکهای واردشده است.
-
غلاف خارجی (Annulus Fibrosus): لایهای فیبری و محکم که هسته را احاطه کرده و از بیرونزدگی آن جلوگیری میکند.
زمانی که به دلایل مختلف (افزایش سن، فشار زیاد، آسیب یا بیماریهای زمینهای) غلاف خارجی آسیب ببیند، هسته ژلهای میتواند به بیرون نشت کند و روی ریشههای عصبی یا نخاع فشار بیاورد. این وضعیت همان چیزی است که ما به آن فتق دیسک یا دیسک کمر میگوییم.
نتیجه این فشار، بروز علائمی مانند:
-
درد در ناحیه کمر یا پا (سیاتیک)
-
بیحسی یا گزگز اندامها
-
ضعف عضلات
-
محدودیت حرکتی
به زبان ساده: دیسک کمر مثل بالش نرم بین مهرهها است که وقتی پاره یا جابهجا شود، هم درد ایجاد میکند و هم کارکرد طبیعی ستون فقرات را مختل خواهد کرد.
انواع دیسک کمر و ویژگیهای آنها
دیسک کمر همیشه به یک شکل آسیب نمیبیند. بسته به میزان و نوع آسیب، پزشکان آن را به چند دسته تقسیم میکنند. شناخت این انواع کمک میکند تا هم تشخیص دقیقتر باشد و هم روش درمان مناسبتر انتخاب شود.
1. برآمدگی دیسک (Bulging Disk)
-
در این حالت، دیسک از جای خود کمی بیرون میزند اما غلاف خارجی هنوز پاره نشده است.
-
شایعترین نوع در افراد بالای ۳۰ سال به دلیل فرسودگی تدریجی دیسک.
-
علائم: معمولاً خفیف است و بیشتر شامل خشکی کمر، احساس فشار و درد مبهم میشود.
2. فتق یا هرنی دیسک (Herniated Disk)
-
جدیترین نوع آسیب دیسک.
-
هسته ژلهای از طریق پارگی غلاف بیرون میزند و روی ریشه عصبها فشار وارد میکند.
-
علائم: درد تیرکشنده به پاها (سیاتیک)، بیحسی، گزگز یا ضعف عضلانی.
-
عوامل: بلند کردن اجسام سنگین، حرکات ناگهانی یا ضربه شدید به کمر.
3. دیسک متورم (Protruded/Swollen Disk)
-
شبیه به فتق دیسک است، اما پارگی کامل رخ نداده.
-
غلاف بیرونی دیسک ضعیف شده و بخشی از هسته به سمت بیرون فشار میآورد.
-
علائم: سوزش، گزش، کرختی یا سنگینی در پاها.
-
این حالت میتواند در اثر نشستن طولانی یا اضافه وزن تشدید شود.
4. دیسک تحلیلرفته (Degenerative Disk)
-
بیشتر در افراد مسن دیده میشود.
-
دیسکها رطوبت و انعطاف خود را از دست میدهند، فاصله مهرهها کم میشود و اصطکاک بالا میرود.
-
علائم: کمر درد مزمن، خشکی صبحگاهی، کاهش انعطاف ستون فقرات.
5. عصب تحت فشار (Pinched Nerve) ناشی از دیسک
-
وقتی دیسک آسیبدیده روی ریشه عصبی فشار بیاورد، علائم عصبی ایجاد میشود. برای مشاهده درد دیسک کمر به کجا می زند؟ کافیست وارد لینک شوید.
-
علائم: گزگز، مورمور، درد تیرکشنده به پا یا دست، ضعف عضلات.
-
این حالت همان چیزی است که اغلب افراد به آن سیاتیک میگویند.
علل بروز دیسک کمر؛ چرا دیسک میگیریم؟
فتق یا بیرونزدگی دیسک کمر بهطور ناگهانی رخ نمیدهد؛ معمولاً حاصل ترکیبی از افزایش سن، سبک زندگی نادرست و عوامل ژنتیکی است. شناخت این علل کمک میکند تا بتوانیم از بروز این مشکل جلوگیری کنیم یا روند آن را کندتر نماییم.
1. افزایش سن و فرسودگی طبیعی دیسک
-
با بالا رفتن سن، دیسکها بهتدریج آب و انعطاف خود را از دست میدهند.
-
این فرایند که به آن دژنراسیون دیسک گفته میشود، باعث میشود دیسکها شکنندهتر شده و راحتتر آسیب ببینند.
2. حرکات و فعالیتهای نادرست
-
بلند کردن اجسام سنگین با خم کردن کمر بهجای زانو.
-
چرخش ناگهانی ستون فقرات در هنگام جابهجایی اشیا.
-
نشستن یا ایستادن طولانیمدت در وضعیتهای غلط (مثلاً پشت میز یا رانندگی طولانی).
3. شغل و سبک زندگی
-
مشاغل فیزیکی سنگین (کارگران، کشاورزان، ورزشکاران حرفهای) بیشتر در معرض دیسک هستند.
-
از سوی دیگر، مشاغل پشتمیزی با بیتحرکی طولانی نیز خطر ابتلا را افزایش میدهند.
4. چاقی و اضافه وزن
-
وزن اضافی فشار زیادی بر ستون فقرات وارد میکند.
-
مخصوصاً ناحیه کمری (L4-L5 و L5-S1) بیشتر تحت فشار بوده و مستعد بیرونزدگی دیسک هستند.
5. ژنتیک و زمینه خانوادگی
-
تحقیقات نشان داده افرادی که سابقه خانوادگی فتق دیسک دارند، بیشتر در معرض این بیماری هستند.
6. آسیبها و حوادث
-
سقوط از ارتفاع، تصادف یا ضربه مستقیم به کمر میتواند باعث پارگی ناگهانی دیسک شود.
-
ورزشهای پرفشار مثل وزنهبرداری یا فوتبال نیز در صورت تکنیک غلط، ریسک بالایی دارند.
7. بیماریهای زمینهای
-
بیماریهایی مانند التهاب مفاصل روماتوئیدی، پوکی استخوان یا دیابت میتوانند ساختار دیسک و بافتهای اطراف را ضعیف کنند.
علائم و نشانههای دیسک کمر؛ از کجا بفهمیم دیسک داریم؟
فتق یا بیرونزدگی دیسک کمر میتواند علائم متفاوتی ایجاد کند. شدت و محل این علائم بستگی به نوع دیسک، میزان فشار روی عصبها و شرایط کلی بدن فرد دارد. برخی بیماران فقط کمی درد یا خشکی حس میکنند، اما در موارد پیشرفته ممکن است حتی حرکت ساده مثل راه رفتن یا نشستن هم دشوار شود.
1. درد کمر (Lumbago)
-
شایعترین علامت دیسک کمر است.
-
درد ممکن است خفیف و مبهم یا شدید و تیرکشنده باشد.
-
معمولاً در ناحیه پایین کمر (L4-L5 یا L5-S1) حس میشود.
2. انتشار درد به پاها (سیاتیک)
-
وقتی دیسک روی عصب سیاتیک فشار بیاورد، درد از کمر به سمت باسن، ران، ساق پا و حتی انگشتان پا کشیده میشود.
-
این درد اغلب بهصورت تیز، سوزشی یا شبیه برقگرفتگی توصیف میشود.
3. بیحسی و گزگز (Paresthesia)
-
بیماران معمولاً احساس خوابرفتگی، مورمور یا سوزنسوزن شدن در پاها یا باسن دارند.
-
در مراحل شدیدتر، حتی ممکن است حس لمس در پوست کم شود.
4. ضعف عضلانی
-
فشار مداوم روی عصبها باعث میشود عضلات پاها قدرت خود را از دست بدهند.
-
علائم: دشواری در بالا بردن پا، ایستادن روی پنجه یا پاشنه، یا بلند کردن اجسام سبک.
5. محدودیت حرکتی و خشکی کمر
-
بیمار نمیتواند بهراحتی خم شود یا صاف بایستد.
-
صبحها یا بعد از نشستن طولانی، خشکی و گرفتگی کمر بیشتر حس میشود.
6. درد گردن یا شانهها (در دیسک گردنی)
-
اگر فتق در مهرههای گردنی باشد، درد به سمت شانه و بازو کشیده میشود.
-
همراه با بیحسی یا گزگز در دستها.
7. علائم هشدار
اگر این علائم را تجربه کردید، باید فوراً به پزشک مراجعه کنید:
-
درد ناگهانی و غیرقابلتحمل در کمر یا پا
-
بیاختیاری ادرار یا مدفوع
-
ضعف شدید ناگهانی در پاها (احساس میکنید پا «خالی میکند»)
-
تب و لرز همراه با درد کمر (احتمال عفونت نخاعی)
روشهای تشخیص دیسک کمر؛ پزشک چطور متوجه میشود؟
درد کمر میتواند دلایل مختلفی داشته باشد و همیشه نشانهی دیسک کمر نیست. برای همین تشخیص دقیق، فقط با معاینه پزشک و استفاده از روشهای علمی امکانپذیر است. پزشک ارتوپد یا متخصص ستون فقرات با ترکیب سابقه پزشکی، معاینه بالینی و آزمایشهای تصویری میتواند نوع و شدت آسیب را مشخص کند.
1. بررسی سابقه پزشکی (Medical History)
پزشک در اولین قدم از شما دربارهی موارد زیر سوال میپرسد:
-
محل دقیق درد و شدت آن
-
زمان شروع درد و اینکه چه چیزی باعث بهتر یا بدتر شدن آن میشود
-
وجود علائم همراه مثل گزگز، بیحسی یا ضعف عضلانی
-
سابقهی ضربه، سقوط، کار سنگین یا جراحی قبلی
2. معاینه فیزیکی (Physical Exam)
-
بررسی دامنه حرکتی کمر و توانایی خم شدن یا ایستادن
-
تست قدرت عضلات پا (برای سنجش ضعف احتمالی ناشی از فشار روی عصبها)
-
تست رفلکسها (بررسی واکنشهای عصبی)
-
تست بلند کردن پا (Straight Leg Raise Test) → اگر بالا آوردن پا باعث تشدید درد شود، احتمال فشار دیسک روی عصب سیاتیک بالاست.
3. آزمایشهای تصویربرداری (Imaging Tests)
برای تأیید تشخیص و مشخص شدن محل دقیق آسیب، پزشک از روشهای زیر استفاده میکند:
-
MRI (تصویربرداری با تشدید مغناطیسی): بهترین روش برای دیدن دیسک، عصبها و میزان فشار وارد شدهو همچنین تفاوت درد سیاتیک و دیسک کمر
-
CT Scan (سیتی اسکن): برای بررسی جزئیات استخوانها و ساختار مهرهها.
-
X-ray (رادیوگرافی ساده): گرچه دیسک را نشان نمیدهد، اما میتواند مشکلات استخوانی مثل شکستگی یا تنگی کانال نخاعی را مشخص کند.
4. تستهای تکمیلی
گاهی پزشک برای ارزیابی بهتر عملکرد عصبها از تستهای پیشرفتهتری استفاده میکند:
-
EMG (الکترومایوگرافی): بررسی فعالیت الکتریکی عضلات و تشخیص آسیب عصبی.
-
NCV (سرعت هدایت عصبی): مشخص میکند که آیا پیامهای عصبی بهدرستی از عصبها عبور میکنند یا خیر.
روشهای درمان دیسک کمر؛ غیرجراحی و جراحی
بیماران مبتلا به دیسک کمر معمولاً نگران این هستند که برای درمان باید حتماً زیر تیغ جراحی بروند. خبر خوب این است که بیش از ۸۰ تا ۹۰ درصد موارد دیسک کمر بدون نیاز به جراحی و با روشهای محافظهکارانه (خانگی یا کلینیکی) بهبود مییابد. تنها درصد کمی از بیماران به علت علائم شدید یا خطرناک، نیازمند جراحی میشوند.
1. درمانهای غیرجراحی (Conservative Treatments)
این روشها درمان دیسک کمر در منزل اولین انتخاب پزشکان هستند و معمولاً طی چند هفته تا چند ماه میتوانند درد و التهاب را کاهش دهند.
استراحت نسبی
-
استراحت کوتاهمدت (۱ تا ۲ روز) برای درد حاد مفید است.
-
اما استراحت مطلق طولانی ممنوع است، چون باعث ضعف عضلات و کند شدن روند ترمیم میشود.
- درمان گیاهی دیسک کمر
داروهای ضدالتهاب و مسکن
-
NSAIDs مثل ایبوپروفن، ناپروکسن، سلکوکسیب → کاهش درد و التهاب.
-
شلکنندههای عضلانی مثل باکلوفن یا متوکاربامول → رفع اسپاسم عضلانی.
-
در موارد شدید، پزشک ممکن است داروهای قویتر مثل گاباپنتین یا حتی مسکنهای اپیوئیدی ( مسکن دیسک کمر بهطور محدود) تجویز کند.
فیزیوتراپی و تمرینات اصلاحی
-
شامل کشش ملایم، تقویت عضلات شکم و کمر، ماساژ درمانی و الکتروتراپی.
-
تمرینات کششی مثل “کشش زانو به سینه” یا “حرکت پل” به کاهش فشار روی دیسک کمک میکنند.
-
حتماً باید زیر نظر فیزیوتراپیست انجام شوند تا آسیب بیشتری ایجاد نشود.
- طب سوزنی برای دیسک کمر
استفاده از تجهیزات کمکی
-
خرید کمربند پلاتینر : مجهز به فناوری UIC (ترکیب اولتراسوند، اینفرارد و Clock Pulse). این کمربند با افزایش خونرسانی و کاهش التهاب، به ترمیم دیسک و رباطهای آسیبدیده کمک میکند. بسیاری از پزشکان آن را بهعنوان جایگزین ایمن و بیعارضه برای فیزیوتراپی معرفی میکنند.
-
خرید زانوبند زاپیامکس : اگر بیمار علاوه بر دیسک کمر، از مشکلات زانو هم رنج ببرد، زاپیامکس با همان فناوری UIC موجب کاهش التهاب و بازسازی تدریجی مفصل میشود.
-
بالش و تشک طبی: برای اصلاح وضعیت خواب و جلوگیری از فشار روی ستون فقرات.
تزریقهای موضعی
-
کورتیکواستروئیدها: تزریق در اطراف ریشه عصب برای کاهش التهاب و درد.
-
این روش فقط بهطور موقت علائم را کم میکند و نباید بیش از ۳ بار در سال تکرار شود.
2. درمانهای جراحی (Surgical Treatments)
وقتی که درمانهای غیرجراحی جواب ندهد یا علائم شدید و خطرناک باشند، جراحی مطرح میشود.
موارد اورژانسی برای جراحی:
-
بیاختیاری ادرار یا مدفوع (نشانهی سندروم دم اسبی).
-
ضعف شدید و پیشرونده در پاها.
-
درد غیرقابلتحمل که به هیچ درمانی پاسخ نمیدهد.
رایجترین روشهای جراحی دیسک کمر:
-
لامینکتومی (Laminectomy): برداشتن بخشی از مهره یا رباط برای کاهش فشار روی عصب.
-
دیسککتومی (Discectomy): خارج کردن بخش بیرونزده یا پارهشده دیسک.
-
میکرودیسککتومی (Microdiscectomy): جراحی کمتهاجمی با برش کوچک و استفاده از میکروسکوپ جراحی.
-
جایگزینی دیسک (Artificial Disc Replacement): جایگزینی دیسک آسیبدیده با دیسک مصنوعی.
-
فیوژن (Spinal Fusion): جوش دادن دو مهره به هم برای تثبیت ستون فقرات در موارد بیثباتی شدید.
پیشگیری از دیسک کمر؛ چه کارهایی نکنیم و چه کارهایی انجام دهیم؟
همیشه پیشگیری بهتر از درمان است. حتی اگر الان دچار دیسک کمر شدهاید، با رعایت اصول ساده میتوانید از پیشرفت بیماری جلوگیری کنید و جلوی بازگشت درد را بگیرید. سبک زندگی درست مهمترین عامل در سلامت ستون فقرات است.
کارهایی که باید انجام دهید (راهکارهای پیشگیرانه)
حفظ وزن مناسب
اضافه وزن فشار زیادی به مهرهها و دیسکها وارد میکند. کاهش ۵ تا ۱۰ کیلو وزن اضافی میتواند تفاوت بزرگی در درد کمر شما ایجاد کند.
ورزش منظم و تقویت عضلات کمر و شکم
-
تمرینات کششی مثل کشش همسترینگ و حرکت پل (Bridge)
-
ورزشهای ملایم مثل پیادهروی، شنا و یوگا
این تمرینات باعث تقویت عضلات حمایتی ستون فقرات میشوند.
رعایت ارگونومی در محل کار و خانه
-
هنگام نشستن پشت میز، کمر را به پشتی صندلی بچسبانید و مانیتور را در سطح چشم تنظیم کنید.
-
برای بلند کردن اجسام سنگین همیشه زانوها را خم کنید و جسم را نزدیک بدن نگه دارید.
-
در زمان رانندگی، صندلی را طوری تنظیم کنید که زانوها کمی بالاتر از باسن باشند.
انتخاب تشک و بالش مناسب
تشک خیلی نرم یا خیلی سفت برای ستون فقرات مضر است. تشک طبی با سفتی متوسط و بالش حمایتی بهترین گزینه برای خواب سالم است.
مصرف غذاهای ضدالتهابی و مکملهای ضروری
-
ماهی، سبزیجات، زردچوبه و زنجبیل برای کاهش التهاب
-
ویتامین D، کلسیم و منیزیم برای سلامت استخوانها
-
نوشیدن آب کافی برای حفظ رطوبت دیسکها
استفاده از تجهیزات کمکی برای پیشگیری
-
کمربند پلاتینر: برای کسانی که سابقه کمر درد یا کار سنگین دارند، استفاده از کمربند پلاتینر با فناوری UIC باعث تقویت گردش خون، کاهش التهاب و محافظت از دیسکها میشود.
-
زانوبند زاپیامکس: برای کسانی که علاوه بر کمر درد، دچار زانو درد یا آرتروز زانو هستند، زاپیامکس میتواند هم به کاهش التهاب کمک کند و هم مانع فشار مضاعف روی کمر شود.
کارهایی که نباید انجام دهید (ممنوعیتها)
نشستن یا ایستادن طولانیمدت
بیحرکتی طولانی باعث افزایش فشار روی دیسکها میشود. هر نیم ساعت یکبار تغییر وضعیت بدهید.
بلند کردن اجسام سنگین به روش غلط
خم شدن با کمر و بالا کشیدن بار سنگین یکی از اصلیترین دلایل فتق دیسک است.
ورزشهای سنگین و پر فشار
حرکاتی مثل دراز نشست، اسکات سنگین یا وزنهبرداری با فشار زیاد میتوانند دیسک را بدتر کنند.
مصرف بیش از حد سیگار و الکل
سیگار باعث کاهش اکسیژنرسانی به بافتهای دیسک و تسریع تخریب آن میشود.
بیتوجهی به علائم اولیه
درد یا گزگز خفیف در کمر و پاها را جدی بگیرید. درمان زودهنگام جلوی پیشرفت بیماری را میگیرد.
عوارض و زنگ خطر دیسک کمر؛ چه زمانی باید فوراً به پزشک مراجعه کنیم؟
فتق یا بیرونزدگی دیسک همیشه خفیف نیست و در برخی موارد میتواند به عصبهای حیاتی ستون فقرات فشار بیاورد. در این شرایط، خطر آسیب دائمی وجود دارد و باید سریعاً به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید.
علائم هشداردهنده (Red Flags) دیسک کمر
اگر هر یک از نشانههای زیر را تجربه کردید، مراجعه فوری به پزشک ضروری است:
بیاختیاری ادرار یا مدفوع
نشانه آسیب به عصبهای کنترلکننده مثانه و روده (سندروم دم اسب).
بیحسی یا مورمور در ناحیه کشاله ران و اندام تناسلی
بهعنوان “بیحسی زین اسبی” شناخته میشود و علامت خطر جدی است.
ضعف شدید یا ناگهانی در پاها
اگر ناگهان نتوانستید پای خود را بلند کنید یا هنگام راه رفتن پایتان میلغزد.
درد شدید و غیرقابل تحمل
دردی که حتی با داروهای مسکن قوی هم آرام نمیشود.
انتشار درد همراه با تب و لرز
ممکن است نشانه عفونت ستون فقرات یا التهاب شدید باشد.
کاهش وزن ناگهانی و غیرقابل توضیح
گاهی نشانه بیماریهای جدیتر مانند تومورهای ستون فقرات است.
عوارض ناشی از بیتوجهی به دیسک کمر
اگر علائم هشدار را جدی نگیرید، ممکن است با عوارض جبرانناپذیر روبهرو شوید:
-
فلج دائمی یا ضعف عضلانی پایدار
-
آسیب دائمی عصب سیاتیک
-
مشکلات مزمن کنترل ادرار و مدفوع
-
دردهای مزمن غیرقابل کنترل
-
افت کیفیت زندگی و ناتوانی در انجام کارهای روزمره
جمعبندی و توصیه نهایی برای بیماران دیسک کمر
دیسک کمر یکی از شایعترین مشکلات ستون فقرات است که میتواند از یک درد ساده و خفیف تا شرایط جدی مثل فتق دیسک و فشار بر عصب سیاتیک پیش برود. همانطور که در این مقاله دیدیم، عوامل متعددی از جمله سبک زندگی نادرست، اضافه وزن، فعالیتهای سنگین یا حتی عوامل ژنتیکی میتوانند زمینهساز بروز این عارضه باشند.
خبر خوب این است که در بسیاری از موارد، با درمانهای غیرجراحی مانند استراحت نسبی، فیزیوتراپی، اصلاح سبک زندگی، مصرف داروهای مناسب و استفاده از تجهیزات کمکی میتوان دیسک کمر را کنترل و علائم آن را بهبود بخشید.
یکی از ابزارهای نوین در این زمینه، کمربند پلاتینر با فناوری UIC ( Infrared + Ultrasound + Clock Pulse) است که بدون عوارض دارویی، با افزایش گردش خون و بازسازی بافتها، میتواند به بهبود عملکرد کمر و کاهش التهاب کمک کند. برای بیمارانی که علاوه بر کمر درد دچار مشکلات زانو نیز هستند، استفاده از زانوبند زاپیامکس یک گزینه مکمل بسیار مؤثر است.
توصیههای کلیدی برای بیماران دیسک کمر
-
هیچوقت استراحت مطلق طولانیمدت نکنید؛ فعالیت ملایم بهتر از بیحرکتی است.
-
وزن خود را در محدوده مناسب نگه دارید.
-
تمرینات کششی و تقویتی را بهطور منظم انجام دهید.
-
هنگام بلند کردن اجسام سنگین، از زانوها کمک بگیرید، نه از کمر.
-
هر علامت هشدار جدی (بیاختیاری، ضعف شدید پا، بیحسی کشاله ران و …) را جدی بگیرید و فوراً به پزشک مراجعه کنید.
-
در کنار درمانهای دارویی یا تزریقی، از ابزارهای حمایتی مثل کمربند پلاتینر برای محافظت طولانیمدت از ستون فقرات استفاده کنید.