بلاگ
توده در زانو چیست؟ علل، نشانههای مهم و انواع تومور
توده در زانو به هر برجستگی، ورم موضعی یا ساختار قابل لمس در داخل یا اطراف مفصل زانو گفته میشود و الزاما به معنی وجود تومور یا سرطان نیست. کیست بیکر در پشت زانو، بورسیت در جلوی کشکک، لیپوم، برجستگیهای استخوانی و انواع تومورهای خوشخیم میتوانند همگی به شکل یک توده دیده یا لمس شوند. در مقابل، درصد بسیار کمتری از تودهها ممکن است منشا بدخیم داشته باشند؛ بنابراین محل، سرعت رشد، قوام، درد و یافتههای تصویربرداری برای مشخصکردن علت اهمیت دارند. در این مقاله از سایت اول کلینیک بررسی می کنی که توده در زانو چیست، چه علتهایی دارد، تومور زانو چیست، چه تومورهایی در نوجوانان و بزرگسالان شایعترند، چه علائمی نیاز به بررسی دقیقتر دارند و برای تشخیص از چه روشهایی استفاده میشود.
توده در زانو چیست؟
اصطلاح توده در زانو یک توصیف ظاهری است، نه یک تشخیص پزشکی. توده ممکن است از پوست و چربی زیرپوستی، بورسها، تاندونها، سینوویوم مفصل، بافتهای نرم یا خود استخوان منشا گرفته باشد. بنابراین یک برجستگی پشت زانو میتواند کیست پر از مایع باشد، درحالیکه یک برجستگی سفت در اطراف انتهای استخوان ران یا درشتنی ممکن است منش استخوانی داشته باشد. همچنین توده در زانو با تورم منتشر زانو یکسان نیست. در التهاب یا آسیب مفصل ممکن است کل زانو متورم شود، اما در توده معمولا یک ناحیه مشخصتر برجسته یا قابل لمس است. نکته مهم دیگر این است که وجود توده مساوی با سرطان نیست. AAOS درباره تومورهای استخوانی تصریح میکند:
“Most bone tumors are benign (not cancerous).”
یعنی بسیاری از تومورهای استخوانی خوشخیماند و برخی فقط به پیگیری برای درمان نیاز دارند.
علت توده در زانو چیست؟
علت توده در زانو را میتوان بهطور کلی به کیستها و تجمع مایع، التهاب بورسها، تودههای چربی، ضایعات استخوانی و تومورهای بافت نرم یا استخوان تقسیم کرد. محل برجستگی میتواند تا حدودی به تشخیص کمک کند، اما تشخیص قطعی فقط با لمس توده امکانپذیر نیست.
کیست بیکر در پشت زانو
یکی از علل شایع برجستگی پشت زانو کیست بیکر یا Popliteal Cyst است. این کیست حاوی مایع مفصلی است و معمولاً در پاسخ به مشکلات داخل زانو مانند آرتروز، پارگی مینیسک یا التهاب مفصل ایجاد میشود. بیمار ممکن است یک برجستگی یا احساس پری پشت زانو همراه با سفتی و ناراحتی احساس کند. کیست بیکر تومور نیست و در بسیاری از موارد با درمان علت زمینهای و روشهای غیرجراحی کنترل میشود.
بورسیت و برجستگی جلوی زانو
اگر توده یا تورم روی کشکک قرار داشته باشد، یکی از تشخیصهای احتمالی بورسیت پیشکشککی است. در این بیماری کیسه کوچک پر از مایع جلوی کشکک ملتهب شده و با تجمع مایع بزرگتر میشود. بورسیت پسآنسرین نیز میتواند در قسمت داخلی و پایینتر از خط مفصل باعث درد، حساسیت و گاهی تورم موضعی شود.
لیپوم مربوط به توده در زانو
لیپوم یک تومور خوشخیم بافت چربی است و از شایعترین تومورهای بافت نرم در بزرگسالان محسوب میشود. معمولاً نرم، نسبتاً متحرک و بدون درد است، هرچند محل و اندازه آن میتواند روی علائم اثر بگذارد. وجود چنین خصوصیاتی احتمال خوشخیمبودن را بیشتر میکند، اما صرفاً نرم یا متحرکبودن توده برای تشخیص کافی نیست.
برجستگی یا تومور استخوانی
توده سفتی که به نظر میرسد مستقیماً از استخوان خارج شده است ممکن است یک ضایعه استخوانی مانند استئوکندروما باشد. استئوکندروما معمولاً در کودکی یا نوجوانی ایجاد میشود و اطراف انتهای استخوانهای بلند، از جمله ناحیه زانو، شایع است. بسیاری از موارد بدون درد هستند و تنها به شکل یک برجستگی استخوانی کشف میشوند. علاوه بر آن، انواع دیگری از تومورهای خوشخیم و بدخیم نیز میتوانند در انتهای فمور یا ابتدای تیبیا ایجاد شوند.
نشانهها و علائم توده در زانو
علائم توده در زانو به محل، اندازه و نوع آن بستگی دارد و بعضی تودههای خوشخیم ممکن است در ابتدا هیچ علامتی نداشته باشند. برجستگی قابل لمس، درد یا حساسیت موضعی، تورم و محدودیت حرکت از علائم احتمالی هستند. در تودههای استخوانی، درد مداوم یا رو به افزایش اهمیت بیشتری دارد و بعضی ضایعات میتوانند باعث ضعف استخوان و حتی شکستگی شوند. نشانههایی که ممکن است همراه توده زانو دیده شوند عبارتاند از:
- برجستگی یا توده قابل لمس در جلو، پشت یا کنار زانو
- افزایش تدریجی اندازه توده
- درد یا حساسیت موضعی، بهویژه اگر مداوم یا رو به افزایش باشد
- تورم اطراف زانو
- خشکی یا محدودیت خم و راستکردن مفصل
- درد هنگام حرکت یا تحمل وزن
- لنگیدن یا اختلال در راهرفتن
- در موارد خاص، بیحسی یا ضعف در صورت فشار توده بر ساختارهای عصبی
- شکستگی با ضربه خفیف در برخی تومورهای استخوانی که استخوان را ضعیف کردهاند
وجود این علائم الزاماً به معنی سرطان نیست؛ بسیاری از تودههای اطراف زانو خوشخیماند. بااینحال، تودهای که در حال رشد است یا با درد مداوم و اختلال حرکت همراه شده، نیاز به بررسی دقیقتر دارد.
تومور زانو چیست و چه تفاوتی با توده زانو دارد؟
تومور زانو به رشد غیرطبیعی سلولها در استخوان یا بافتهای نرم داخل و اطراف زانو گفته میشود. بنابراین “توده” مفهوم گستردهتری است؛ هر توموری میتواند توده ایجاد کند، اما هر تودهای تومور نیست. برای مثال کیست بیکر و بورسیت میتوانند توده قابل لمس ایجاد کنند، بدون اینکه نئوپلاسم یا تومور باشند. تومور در زانو ممکن است از استخوان، غضروف، چربی، عضله، عصب، عروق، سینوویوم یا سایر بافتهای اطراف مفصل منشأ بگیرد. از نظر رفتار نیز تومورها به دو گروه کلی خوشخیم و بدخیم تقسیم میشوند.
انواع تومور در زانو
نوع تومور تا حد زیادی به سن بیمار و بافت منشأ آن بستگی دارد. بعضی ضایعات مانند استئوکندروما بیشتر در کودکان و نوجوانان دیده میشوند، تومور سلول غولآسا بیشتر در بزرگسالان جوان ایجاد میشود و بعضی سرطانهای استخوانی الگوی سنی متفاوتی دارند.
تومور خوش خیم زانو
تومور خوش خیم زانو سرطان محسوب نمیشود و معمولا به نقاط دوردست بدن متاستاز نمیدهد؛ بااینحال “خوشخیم” همیشه به معنی بیاهمیتبودن نیست. بعضی تومورهای خوشخیم میتوانند بزرگ شوند، استخوان یا غضروف اطراف را تخریب کنند، باعث درد شوند یا خطر شکستگی ایجاد کنند. چند نمونه مهم از تومورهای خوش خیم عبارتاند از:
- استئوکندروما: یکی از شایعترین تومورهای خوشخیم استخوان است و معمولاً در نزدیکی صفحات رشد استخوانهای بلند ایجاد میشود. زانو یکی از محلهای شایع آن است.
- کندروبلاستوما: تومور خوشخیم نادری است که در انتهای استخوانهای بلند و نزدیک مفصل ایجاد میشود. بیشتر بیماران جوان هستند و ناحیه اطراف زانو از محلهای شایع آن است. با وجود خوشخیمبودن، تومور میتواند در صورت رشد به استخوان اطراف آسیب بزند.
- تومور سلول غولآسای استخوان یا GCT: معمولاً در بزرگسالان جوان ۲۰ تا ۴۰ سال دیده میشود و انتهای فمور و ابتدای تیبیا در مجاورت زانو از شایعترین محلها هستند. این تومور اغلب خوشخیم است، اما میتواند رفتار موضعی تهاجمی داشته باشد و استخوان را تخریب کند.
- TGCT یا Tenosynovial Giant Cell Tumor: این تومور از پوشش سینوویال مفصل یا غلاف تاندون منشأ میگیرد. سرطانی نیست، اما در نوع منتشر میتواند به غضروف، استخوان و سایر ساختارهای اطراف مفصل آسیب بزند. MRI روش اصلی ارزیابی وسعت آن است.
تومور استخوانی زانو
اصطلاح تومور استخوانی زانو به ضایعهای گفته میشود که در استخوانهای تشکیلدهنده اطراف زانو، بهخصوص انتهای پایینی فمور یا بخش بالایی تیبیا، ایجاد شده باشد. این تومورها میتوانند خوشخیم یا بدخیم باشند. از میان تومورهای بدخیم، استئوسارکوما اهمیت خاصی در اطراف زانو دارد. NCI گزارش میکند این سرطان بیشتر در استخوانهای نزدیک زانو در کودکان، نوجوانان و جوانان ایجاد میشود و بیشترین خطر آن در سنین ۱۰ تا ۱۹ سال است. سارکوم یوئینگ نیز بیشتر کودکان و نوجوانان را درگیر میکند و میتواند در استخوانهای اندام تحتانی ایجاد شود. در سنین بالاتر، کندروسارکوما نیز در تشخیص افتراقی تومورهای استخوانی بدخیم قرار میگیرد، هرچند محلهای شایع آن بیشتر لگن، قسمت فوقانی ران و شانه هستند.
تومورهای بافت نرم اطراف زانو
هر توموری که اطراف زانو دیده میشود از استخوان منشأ نگرفته است. سارکومهای بافت نرم میتوانند از عضله، چربی، بافت فیبروز، عروق، اعصاب یا سایر بافتهای اطراف مفصل ایجاد شوند. بسیاری از این تومورها در ابتدا به شکل یک توده بدون درد و در حال رشد ظاهر میشوند. یکی از انواع شناختهشده Synovial Sarcoma است. برخلاف نام آن، این سرطان الزاماً از سینوویوم مفصل شروع نمیشود و میتواند از بافتهای نرم نزدیک مفاصل ایجاد شود. NCI گزارش میکند حدود یکسوم بیماران مبتلا هنگام تشخیص کمتر از ۳۰ سال دارند و اولین علامت میتواند یک توده بدون درد باشد.
تومور زانو در نوجوانان
وجود برجستگی اطراف زانو در نوجوانان نیز الزاما سرطان نیست. استئوکندروما در کودکی و نوجوانی شکل میگیرد و یکی از مهمترین علل برجستگی استخوانی خوشخیم اطراف زانوست. کندروبلاستوما و کیست آنوریسمال استخوان نیز بیشتر در سنین جوانتر دیده میشوند. در عین حال، هنگام بررسی تومور زانو در نوجوانان استئوسارکوما اهمیت ویژهای دارد. بیش از نیمی از استئوسارکوماهای کودکان و نوجوانان در استخوانهای بلند اطراف زانو ایجاد میشوند. علائم ممکن است با درد اطراف زانو، تورم، برجستگی، لنگیدن یا محدودیت حرکت شروع شوند. درد مداومی که بدون آسیب مشخص ایجاد شده و بهتدریج شدیدتر میشود، بهویژه اگر با تورم یا توده همراه باشد، باید بررسی شود.
تومور زانو در بزرگسالان
الگوی تومور زانو در بزرگسالان با نوجوانان یکسان نیست. تومور سلول غولآسای استخوان بیشتر در سنین ۲۰ تا ۴۰ سال دیده میشود و محل شایع آن دقیقاً نزدیک مفصل زانو، در انتهای فمور یا ابتدای تیبیاست. لیپوم نیز در بزرگسالان یکی از شایعترین تومورهای خوشخیم بافت نرم است. در افراد میانسال و مسنتر انواع مختلف سارکومهای بافت نرم نیز باید در تودههای مشکوک در نظر گرفته شوند. نکته مهم دیگر این است که در بزرگسالان، گسترش سرطان از یک عضو دیگر به استخوان بسیار شایعتر از سرطان اولیه استخوان است. بنابراین در فردی که سابقه سرطان دارد، یک ضایعه استخوانی جدید باید با توجه بیشتری بررسی شود.
چه ویژگی هایی در توده زانو نیاز به بررسی دقیق تر دارند؟
بیشتر تودههای بافت نرم خوشخیماند، اما بعضی ویژگیها احتمال وجود یک ضایعه مهمتر را افزایش میدهند. برای مثال، AAOS اشاره میکند تودههای بافت نرم بزرگتر از حدود ۵ سانتیمتر و تودههایی که در عمق بافت قرار دارند احتمال بیشتری برای بدخیمبودن دارند. موارد زیر دلیل مناسبی برای بررسی پزشکی هستند:
- تودهای که اندازه آن در حال افزایش است؛
- توده بزرگ یا عمقی؛
- برجستگی سفت و ثابت؛
- درد مداوم یا رو به افزایش بدون آسیب مشخص؛
- درد همراه با تورم استخوان؛
- محدودیت جدید حرکت زانو؛
- فشار روی عصب همراه با بیحسی یا ضعف؛
- شکستگی بدون ضربه متناسب؛
- عود توده بعد از برداشتن قبلی؛
- وجود توده جدید در فرد دارای سابقه سرطان.
در تجربههای شخصی کاربران نیز دیده میشود که علائم همیشه از ابتدا واضح نیستند. یک کاربر مبتلا به استئوسارکوما گزارش کرده بود درد او طی چند هفته تشدید شد و بعداً تورم و یک توده سفت بالای زانو ظاهر شد؛ کاربر دیگری درباره توده زانو نوشته بود که مشکل اصلی ابتدا درد و التهاب بود و توده در MRI مشخص شد. این روایتها آمار پزشکی نیستند، اما نشان میدهند تداوم یا پیشرفت علائم اهمیت بیشتری از یک علامت منفرد دارد.
روش های تشخیص توده در زانو
پزشک ابتدا محل دقیق توده، اندازه، سرعت رشد، قوام، میزان حرکت آن نسبت به بافتهای اطراف و وجود درد را بررسی میکند. سابقه آسیب، مدت ایجاد توده و سابقه سرطان نیز میتوانند مسیر بررسی را تغییر دهند. سپس بر اساس نوع توده از تصویربرداری مناسب استفاده میشود.
- رادیوگرافی: اگر احتمال وجود ضایعه استخوانی مطرح باشد، X-ray معمولا از بررسیهای اولیه است. رادیوگرافی میتواند محل، شکل و میزان تخریب یا تغییر ساختمان استخوان را نشان دهد و بسیاری از تومورهای استخوانی الگوی مشخصی در آن دارند.
- سونوگرافی: برای بعضی تودههای سطحی یا کیستیک، سونوگرافی میتواند به مشخصکردن جامد یا مایعبودن توده و ارتباط آن با بافتهای اطراف کمک کند. در تودههای مشکوکتر، MRI معمولاً اطلاعات دقیقتری درباره عمق و وسعت ضایعه فراهم میکند.
- MRI :MRI یکی از مهمترین روشها برای بررسی تودههای بافت نرم و تعیین وسعت تومور است. این تصویربرداری ارتباط توده را با عضلات، عروق، اعصاب، استخوان و مفصل مشخص میکند. MRI همچنین در بررسی TGCT و بسیاری از تومورهای اطراف مفصل نقش اصلی دارد.
- بیوپسی: اگر تصویربرداری احتمال تومور مهم یا بدخیم را مطرح کند، ممکن است بیوپسی لازم باشد. در این روش نمونهای از بافت برای بررسی پاتولوژی برداشته میشود تا نوع دقیق تومور مشخص شود. یک نکته بسیار مهم این است که در تودههای مشکوک نباید بدون برنامهریزی صرفاً توده را خارج کرد. NCI توصیه میکند بیوپسی تومورهای استخوانی مشکوک توسط تیم دارای تجربه در تومورهای ارتوپدی برنامهریزی شود، زیرا مسیر بیوپسی میتواند بر جراحی بعدی اثر بگذارد. همچنین در ارزیابی تومورهای اسکلتی ـ عضلانی، تصویربرداری مناسب باید پیش از بیوپسی انجام شود.
انواع درمان توده در زانو
درمان کاملا به ماهیت توده بستگی دارد و نمیتوان یک روش واحد برای تمام برجستگیهای زانو پیشنهاد کرد. کیست بیکر معمولا با درمان مشکل زمینهای زانو و روشهای غیرجراحی کنترل میشود. بورسیت نیز بسته به علت میتواند با اصلاح فعالیت و سایر درمانهای محافظهکارانه بهبود پیدا کند. بعضی تومورهای خوشخیم استخوانی، مانند استئوکندرومای بدون علامت، ممکن است فقط تحت پیگیری قرار گیرند. اگر تومور باعث درد، اختلال عملکرد، فشار روی عصب یا عروق یا سایر مشکلات شود، جراحی میتواند مطرح شود.
در تومور سلول غولآسا، کندروبلاستوما یا TGCT، جراحی اغلب بخش مهمی از درمان است، اما نوع عمل به محل و وسعت تومور بستگی دارد. در تومورهای بدخیم، درمان بر اساس نوع سرطان متفاوت است. برای مثال استئوسارکوما معمولاً با شیمیدرمانی و جراحی درمان میشود، درحالیکه درمان سارکومهای بافت نرم ممکن است شامل جراحی و در موارد منتخب پرتودرمانی یا درمان سیستمیک باشد.
جراحی توده در زانو
خیر. تصمیم برای جراحی تنها بر اساس وجود یک برجستگی گرفته نمیشود. بسیاری از ضایعات خوشخیم بدون علامت فقط تحت نظر قرار میگیرند و بعضی کیستها نیز با درمان غیرجراحی بهبود پیدا میکنند. در مقابل، اگر توده در حال رشد باشد، علائم ایجاد کند، استخوان یا بافتهای اطراف را تخریب کند یا در تصویربرداری ویژگیهای مشکوک داشته باشد، بررسی تخصصی و در صورت نیاز نمونهبرداری یا جراحی مطرح میشود. به همین دلیل هدف اولیه در برخورد با توده زانو برداشتن سریع آن نیست؛ ابتدا باید مشخص شود توده دقیقاً چیست.
سخن پایانی
توده در زانو الزاما به معنی تومور یا سرطان نیست. کیست بیکر، بورسیت، لیپوم و برجستگیهای استخوانی خوش خیم از علل احتمالی هستند و حتی بیشتر تومورهای اولیه استخوان نیز خوشخیماند. در مقابل، برخی تومورهای مهم مانند استئوسارکوما، سارکومهای بافت نرم و سایر ضایعات تهاجمی نیز میتوانند در اطراف زانو ایجاد شوند. سن بیمار، محل توده، سرعت رشد، درد و یافته های تصویربرداری در تشخیص اهمیت دارند. تودهای که رشد میکند، عمقی یا بزرگ است، با درد مداوم همراه است یا باعث محدودیت عملکرد شده است باید بررسی شود. در تودههای مشکوک نیز MRI و بیوپسی برنامهریزیشده اهمیت بیشتری از خارجکردن عجولانه توده دارند.
سوالات متداول
1. آیا توده زانو همیشه نشانه سرطان است؟
خیر. بسیاری از تودههای اطراف زانو ناشی از کیست، بورسیت، لیپوم یا تومورهای خوشخیم هستند. حتی اکثر تومورهای اولیه استخوان نیز خوشخیماند.
2. توده سفت کنار زانو می تواند تومور استخوانی باشد؟
بله، یکی از احتمالات ضایعات استخوانی مانند استئوکندروماست، اما از روی لمس نمیتوان نوع توده را مشخص کرد. رادیوگرافی و در صورت نیاز MRI برای تشخیص استفاده میشوند.
3. برای تشخیص تومور زانو MRI بهتر است یا نمونه برداری؟
این دو جایگزین یکدیگر نیستند. MRI محل و وسعت توده و ارتباط آن با بافتهای اطراف را مشخص میکند، درحالیکه بیوپسی در صورت نیاز نوع سلولی تومور را تعیین میکند. در توده مشکوک، تصویربرداری و مسیر بیوپسی باید بهصورت برنامهریزیشده انجام شوند.
4. آیا تومور خوش خیم زانو هم می تواند خطرناک باشد؟
بعضی تومورهای خوشخیم هیچ مشکل مهمی ایجاد نمیکنند، اما برخی مانند تومور سلول غولآسا یا کندروبلاستوما میتوانند بهصورت موضعی رشد کرده و استخوان اطراف مفصل را تخریب کنند. بنابراین “خوشخیم” لزوما به معنی بینیازی از پیگیری نیست.
